در بحث بطون آيات چند نكته اختصاصى در روايات و ديدگاههاى شيعه به چشم مىخورد كه لازم است به آنها اشاره شود : 1 . اساسا معناى بطونى آيات در شيعه مستند به نصوص روايى است . 2 . معناى بطون آيات در نصوص روايى شيعه فراتر از تأويل يادشده با مصاديقى فراوان آمده « 1 » كه نياز به كاوش و بررسى بيشتر دارد ، دانشمندان شيعى در اين زمينه نظر يكسانى ارائه نكرده‌اند . « 2 » 3 . يكى از حكمتهاى وجود معناى بطونى قرآن در روايات ، سريان دائمى قرآن و عدم توقف آن در گذر زمان است . « 3 » 4 . فهم تمام مراتب بطونى آيات براى همه‌كس جز معصوم ميسّر نيست چون معارف بطونى آيات فراتر از دلالت عقلايى الفاظ بر معانى است و فهم آن راز و رمزى خارج از قواعد ادبى و اصول محاوره عقلايى دارد و تنها كسانى كه از راز و رمز آن آگاه باشند مىتوانند آن را بفهمند . بنابراين آنچه را كه پاره‌اى از مفسران مانند ميبدى ، « 4 » نيشابورى ، « 5 » آلوسى « 6 » و ديگران به عنوان رموز و اشارات و اسرار و تأويل درباره آيات ذكر مىكنند ، در

--> ص 110 ؛ محمد قرطبى ، الجامع لاحكام القرآن ( تفسير قرطبى ) ، ج 1 ، ص 34 ؛ ابو الحسن عاملى از دانشمندان شيعى در قرن دوازدهم مىگويد : « هركس ظاهر قرآن را انكار كند ، كافر است ، اگر چه به باطن آن اقرار داشته باشد . . . » مرآة الانوار ، ص 3 و ص 12 . ( 1 ) . ر . ك : الكافى ، ج 1 ، ص 340 ، ح 14 ؛ التوحيد ، ص 88 و معانى الاخبار ، ص 3 ، ح 1 ، باب « معنى بسم اللّه الرحمن الرحيم » ؛ على حويزى ، نور الثقلين ، ج 2 ، ص 390 ، ح 190 و 391 ، 194 ، ج 5 ، ص 191 ، ح 17 ، ص 585 ، ح 4 ، ص 586 ، ح 5 ؛ بحار الانوار ، ج 24 ، ص 309 ، 12 ، ج 92 ، ص 82 ، ح 12 ، ص 376 ، ح 4 و 6 ، ص 381 ، ح 13 ، ص 383 ، ح 23 و . . . ( 2 ) . درباره ديدگاه برخى از مفسران شيعه در اين زمينه ر . ك : علوم القرآن عند المفسرين ، ج 3 ، 11175 . ( 3 ) . تفسير العياشى ، ج 1 ، ص 86 ، ح 36 ؛ بصائر الدرجات ، ص 196 ، ح 7 و ص 203 ، ح 2 ؛ معانى الاخبار ، ص 259 ( 4 ) . ميبدى ، كشف الاسرار ، ج 1 ، ص 330 ، ح 3 ، ص 293 ، ج 7 ، ص 397 ، ج 8 ، ص 265 ، 456 ، 496 و . . . ( 5 ) . تفسير غرائب القرآن ، ج 1 ، ص 314 ، 328 ، 334 ، 352 و 380 ( 6 ) . روح المعانى ، ج 1 ، ص 65 - 67 ، ص 103 ، ج 2 ، ص 24 ، ج 6 ، ص 67 و . . .